Erken Çocukluk Döneminde Cinsel Gelişim ve Mahremiyet Bilinci
Erken çocukluk dönemi, çocukların bedensel farkındalıklarının geliştiği, kendilerini ve çevrelerini keşfettikleri, temel sosyal ve duygusal becerilerin şekillendiği oldukça kıymetli bir gelişim evresidir. Bu dönemde çocukların cinsel kimliklerinin temelleri atılırken, aynı zamanda mahremiyet algıları da oluşmaya başlar. Özellikle mahremiyet bilincinin oluşumunda ebeveynlerin destekleyici rehberliği, açık iletişimi ve pozitif yaklaşımı önem taşımaktadır.
- Cinsel Gelişimin Dönemsel Özellikleri (2-6 Yaş)
Çocukların cinsel gelişimi, onların kendilerini ve bedenlerini tanıma sürecinin doğal bir parçasıdır. Bu gelişim, yaşa bağlı olarak farklı biçimlerde kendini gösterir. 2-6 yaş arası dönemde çocuğun gösterdiği davranışlar çoğunlukla merak, gözlem ve keşif temellidir. Bu davranışlar, herhangi bir cinsel yönlendirmeden değil; gelişimsel ihtiyaçlardan, öğrenme ve tanıma arzusundan kaynaklanır.
● 2-3 Yaş
Tuvalet eğitimi süreci ile çocukların cinsel bölgelere dair ilk farkındalıkları başlayabilir. Bezi bırakma, tuvalet alışkanlığı kazanma gibi adımlar, çocukların bedenleriyle daha fazla ilgilenmelerine neden olabilir. Bedenlerini tanıma davranışı gelişir. El, ayak, burun gibi vücut bölümlerini tanımaya başladıkları gibi, cinsel organlarını da keşfedebilirler.
● 4-6 Yaş
Cinsel gelişim, beden bilinci ve cinsiyet farkındalığına dair gelişimin en hızlı olduğu dönemdir. Çocuklar kendi bedenleriyle başkalarının bedeni arasındaki farkları fark etmeye başlar ve cinsiyet ayrımı yapabilirler. Bu ayırt etme davranışı biyolojik düzeyde değil daha çok gözlemlediği fiziksel özellikler aracılığıyla gerçekleşir. “Ben kızım/erkeğim” gibi ifadeler kullanabilirler. Bu yaş döneminde çocuklar, bu konular hakkında çok fazla soru sorabilir ve konuşabilirler. Aynı zamanda bedensel keşif davranışları (dokunma, gözlemleme, görmek isteme) görülebilir.
2. Mahremiyet Bilinci ve Eğitimi
Mahremiyet bilinci ile istenen; kaygı halini oluşturmadan, güçlü ve gücünün farkında olan, kendisi hakkında karar verebilme ve sınırlarını belirleyebilme becerisi olan, güçlüklerle baş etme becerileri gelişmiş, diğer insanların sınırlarına saygılı ve gelişime açık bireylerin yetişmesidir (Eraslan ve ark., 2023).
Mahremiyet Eğitiminin Temel Amaçları:
● Çocuğun beden farkındalığını geliştirmesi
● Özel bölgelerin tanınması
● Kendi sınırlarını koruyabilmesi ve başkasının sınırına saygı duyması
● Uygunsuz temasları ayırt edebilme ve “hayır” diyebilme becerisinin kazandırılması
● Güvendiği kişileri belirleyebilmesi ve onlardan yardım istemeyi öğrenmesi
Çocukların mahremiyetine saygı duyarak, bakım verenlerin çocuklara karşı gösterdikleri uygun yaklaşım, tutum ve davranışları ile mahremiyet bilinci kazandırılmaya başlanmış olur. Hem kendi sınırlarını koruma hem de karşısındakinin sınırlarına saygı duyma becerisinin kazandırılması da bu sürecin yapı taşlarındandır. Çocuklara güçlü olduklarını, istek ve taleplerinin önemli olduğunu hissettirmek, çocukların istemediği durumlarda hayır diyebilmesini destekleyecek ve aslında doğuştan var olan hayır deme becerisini de işlevsel kılacaktır.
-Doğru terimler kullanarak özel bölgeleri tanıtmak
Çocuklara, vücutlarının bazı bölümlerinin “özel” olduğunu anlatmak bu yaş döneminde büyük önem taşır. Çocuklara bedenlerini anlatırken, tüm organlar gibi cinsel organlar da gerçek isimleriyle öğretilmelidir (örneğin; “vajina”, “penis”, ‘’popo’’ gibi). Bu yaklaşım, çocukluk dönemi ve özellikle sonraki yaş dönemleri için beden farkındalığı adına önem taşır.
-İzin-rıza-red kavramlarını öğretmek
Çocuklara küçük yaşlardan itibaren, istemedikleri bir durumda “hayır” deme hakkına sahip oldukları öğretilmelidir. Bu, çocuğun hem kendi sınırlarını
koruyabilmesi hem de başkalarının sınırlarına saygı duymayı öğrenmesi açısından kritiktir. Örneğin “Biri sana sarılmak istediğinde sen istemiyorsan, sarılmak zorunda değilsin.” yönlendirmesiyle sınırına özen göstermesini açıklayabilirsiniz. Aynı şekilde çocuğun da başkalarına dokunmadan önce izin alması öğretilmelidir.
-İyi ve Kötü Dokunuşları Anlatmak
Çocuğunuza iyi dokunuşların sevgi dolu, rahatlatıcı ve hoş olduğunu, kötü dokunuşların ise rahatsız edici, ürkütücü ve hoş olmadığını anlatın. Çocuğunuzun kötü dokunuşları size veya güvendiği bir yetişkine anlatması gerektiğini vurgulayın. Bu noktada çocuğunuzla çevresindeki güvenli kişileri belirleyebilir; kıyafet değişimi, kişisel bakım ve tuvalet ihtiyaçlarının karşılanması, doktor kontrolü gibi durumlarda iyi dokunuşların olabileceği ve neden olabileceğine dair açıklama yapabilirsiniz.
-Mahremiyetin Gündelik Yaşamda Model Olunarak Öğretmek
Mahremiyet eğitimi, yalnızca sözlü anlatımla değil, davranışlarla da desteklenmelidir.
● Giyinirken kapıyı kapatma, tuvalet ihtiyacı sırasında özel alanlara saygı duyma gibi örneklerle çocuk mahremiyetin pratik yönünü gözlemleyerek öğrenir.
