Paylaşma; bir çocuğun sahip olduğu bir nesneyi, alanı, zamanı ya da duyguyu başkalarıyla kullanabilme becerisidir. Okul öncesi dönemde paylaşma, doğuştan gelen bir özellik değil; zamanla, deneyimle ve güvenli ilişkiler içinde öğrenilen bir sosyal beceridir.
Çocuklar Paylaşmaya Nasıl Bakar?
Bir çocuk için oyuncak sadece bir nesne değil, güven veren bir eşya, bir anının parçası, bazen de “ben” duygusunun uzantısıdır. Bu yüzden çocuk, bir oyuncağı paylaşmak istemediğinde aslında şunu söylüyor olabilir:
- “Bu benim için önemli.”
- “Hazır değilim.”
- “Kontrolü kaybetmek istemiyorum.”
Bu bakış açısı, paylaşmayı reddetmenin bilinçli bir olumsuzluk değil, gelişimsel bir ihtiyaç olduğunu gösterir.
Çocuklar paylaşmayı öğrenirken;
- Kendi isteklerini fark eder.
- Başkasının varlığını kabul eder.
- Beklemeyi ve sırayı öğrenir.
- Duygularını yönetmeye başlar.
Bu süreçte paylaşmak istememek de öğrenmenin doğal bir parçasıdır.
GÜNLÜK YAŞAMDA PAYLAŞMA BECERİLERİ
Paylaşma, okul öncesi dönemde tek bir davranıştan ibaret değildir. Çocuklar günlük yaşam içinde farklı türlerde paylaşma deneyimleri yaşar ve her biri ayrı bir beceri alanını destekler. Bu nedenle bir çocuğun bir alanda paylaşmakta zorlanması, paylaşmayı hiç öğrenemediği anlamına gelmez.
1. Eşya Paylaşımı
Oyuncaklar, kitaplar, boyalar ve sınıf materyalleri gibi somut nesnelerin paylaşımıdır.
Bu paylaşım türü çocuklar için en zorlayıcılarından biri olabilmektedir çünkü aidiyet ve sahiplenme duygusu ile doğrudan ilişkilidir.
📌 Bu noktada çocuk:
- “Bu bana ait” duygusunu test eder.
- Kontrol ihtiyacını fark eder.
- Güvende hissettiğinde paylaşmaya daha açık olur.
2. Sıra ve Zaman Paylaşımı
Sırayla oynama, bekleme, dönüşümlü kullanma gibi durumları kapsar.
Bu paylaşma türü, dürtü kontrolü ve sabır becerilerinin gelişmesine katkı sağlar.
📌 Okul öncesi dönemde:
- Beklemek zorlayıcıdır.
- Sırayı kaçırma korkusu yaşanabilir.
- Yetişkin rehberliği büyük önem taşır.
3. Alan Paylaşımı
Oyun alanını, masayı, köşeleri veya sınıf içindeki ortak alanları paylaşabilme becerisidir. Bu tür paylaşma, çocuğun başkalarının varlığını kabul etmesini destekler.
📌 Alan paylaşımı sayesinde çocuk:
- Fiziksel sınırları öğrenir.
- Birlikte var olmayı deneyimler.
- Sosyal uyumu geliştirir.
4. Dikkat ve İletişim Paylaşımı
Söz sırasını beklemek, arkadaşını dinlemek, başkasının konuşmasına alan açmak bu gruba girer.
Bu paylaşma türü genellikle fark edilmez ancak sosyal ilişkilerin temelini oluşturur.
📌 Bu beceri gelişirken:
- Çocuk empati kurmayı öğrenir
- Karşısındakini anlamaya başlar
- İletişimde karşılıklılık gelişir
5. Duygusal Paylaşım
Sevinç, üzüntü, öfke veya hayal kırıklığı gibi duyguları ifade edebilmek ve başkalarının duygularını fark edebilmektir.
📌 Duygusal paylaşım:
- Güvenli bağlanma ile gelişir.
- Zorlanarak değil, kabul edilerek desteklenir.
- Çocuğun kendini değerli hissetmesini sağlar.
“BU BENİM!” DEMEK NEDEN ÇOK DOĞAL?
Çocukların eşyalarını sahiplenmesi; aidiyet, sorumluluk ve benlik gelişiminin doğal bir parçasıdır. Bu durum paylaşmayı reddetmek değil, paylaşmaya giden yolun önemli bir basamağıdır.
Paylaşmak Neden Zaman Alır?
Okul öncesi dönemde çocuklar;
- O anki ihtiyaçlarına odaklıdır,
- Beklemekte zorlanabilir,
- Herkesin farklı bir bakış açısı olabileceğini yeni yeni fark eder.
Bu nedenle paylaşma, bir kuraldan çok öğrenilen bir süreçtir. Tekrarla, gözlemle, deneyimle ve yetişkinlerin sakin rehberliğiyle gelişir.
“Çocuğum paylaşmak istemediğinde ne yapmalıyım?”
Çocuğunuz bir eşyasını, yaşadığı bir anıyı ya da duygusunu başkasıyla paylaşmak istemediğinde bu durum çoğu zaman saygısızlık ya da bencillik değil, gelişimsel bir ihtiyaçtır. Bu anlarda önemli olan, paylaşmayı zorlamak değil çocuğa güvenli rehberlik sunmaktır.
1. Önce Duyguyu Kabul Edin
İlk adım, davranışı değil duyguyu görmek olmalıdır.
Amaç: Çocuğun “Görüldüm” demesi ya da görüldüğünü hissetmesi
Kullanabileceğiniz cümleler:
- “Şu an bunu paylaşmak istemediğini görüyorum.”
- “Bu oyuncağı sevdiğini anlıyorum.”
- “Bu senin için önemli bir şey.”
- “Buna biraz daha ihtiyacın var gibi.”
- “Şu an buna hazır hissetmiyorsun.”
- Duygusu kabul edilen çocuk, kendini savunmak zorunda hissetmez.
2.Yargılamadan, Sakin Bir Şekilde Yol Gösterelim
Amaç: Güvende kalarak sınırla tanışması, kendi sınırını çizmenin normalleştirildiğini görebilmesi
Kullanabileceğiniz cümleler:
- “Paylaşmak istememen çok normal.”
- “Bu senin oyuncağın.”
- “Arkadaşın da burada oynamak istiyor.”
- “Birlikte bir yol bulabiliriz.”
- “Yavaş yavaş bakalım, olur mu?”
3. Küçük Seçenekler Sunalım
Amaç: Kontrol duygusunu korumak, karar verebilme pratiğini arttırmak
- “İstersen biraz sonra verebilirsin.”
- “Önce sen oynayıp sonra paylaşabiliriz.”
- “Başka bir oyuncak göstermek ister misin?”
- “Birlikte karar verebiliriz.”
- “5 dakika daha oynayıp bırakabilirsin.”
- “Bu oyuncak sende kalsın, başka bir oyuncak seçebiliriz.”
- “Hazır olduğunda haber verebilirsin.”
- Seçenek sunmak, çocuğun kontrol duygusunu korur.
4. O An Anı ya da Duyguyu Paylaşmak İstemiyorsa
Bazı çocuklar yaşadıklarını ya da hissettiklerini hemen anlatmak istemeyebilir. Bu çok doğaldır. Bu durumda ısrarcı sorular sormak yerine, paylaşım için alan açmak yeterlidir.
Kullanabileceğiniz cümle:
- “Şu an anlatmak istemediğini fark ediyorum. Hazır olduğunda buradayım.”
- Çocuk bilir ki paylaşmak zorunda değil ama paylaşabileceği güvenli bir ortam var.
5. Model Olmayı Unutmayın
Çocuklar paylaşmayı en çok yetişkinleri izleyerek öğrenir.
Evde:
- “Ben bugün biraz yoruldum.”
- “Şu an konuşmak istemiyorum, sonra paylaşabilirim.”
- “Bugün seninle vakit geçirmek bana iyi geldi.”
gibi cümleler, paylaşmanın yalnızca nesnelerle değil duygularla ve ilişkilerle ilgili olduğunu öğretir.
Aile İçinde Duygu, Düşünce ve Anı Paylaşımı
Çocuklar paylaşmayı en çok aile ortamında gözlemleyerek öğrenirler.
Evde;
Günün nasıl geçtiğini konuşmak,
Bir anıyı birlikte hatırlamak,
“Ben bugün şunu hissettim” diyebilmek, çocuğa, paylaşmanın yalnızca nesnelerle sınırlı olmadığını gösterir.
- Aile içinde paylaşılan anılar ve duygular, çocuğun sosyal ortamlarda da kendini ifade etmesini kolaylaştırır.
Okul ve Aile İş Birliğiyle Paylaşmayı Desteklemek
Okulda çocuklara;
- Duygularını ifade edebilecekleri alanlar sunuyor,
- Zorlamadan, model olarak paylaşmayı gösteriyor,
- Sıra bekleme ve dönüşümlü oyunları destekliyoruz.
Evde ise siz velilerimizin de;
- Duyguyu önce kabul eden,
- Net ama sakin sınırlar koyan,
- Küçük denemeleri fark eden bir tutum sergilemesi çocukların paylaşma becerisini güçlendirmektedir.
Paylaşmak bir hedef değil, bir yolculuktur. Her çocuk bu yolculuğu kendi hızında tamamlar.
Biz yetişkinler için önemli olan; çocuğun neyi, ne zaman ve neden paylaşamadığını anlamaya çalışmak ve ona güvenli bir rehber olmaktır.
